Những kỷ niệm khó quên của một thời khốn khó (*)

KỶ NIỆM KHÓ QUÊN!

Võ Thị Lý Phượng,

Không phải là con trưởng, là con trai, nhưng có những giai đoạn Tôi thực sự gánh những công việc trọng trách của gia đình. Những lúc ấy, tôi cảm nhận được sự quan trọng của mình, và đặc biệt là được gần gũi BA, được chia sẻ, học tập đức tính cần cù, chịu khó, và quyết tâm vượt khó của ÔNG:

1)    Khi tôi học lớp 8:

Lúc ấy Anh Bình đã đi Nghĩa vụ quân sự (thời gian Anh Bình khoác áo lính đúng 36 tháng). Chị Hoa đang học lớp 12,chuẩn bị cho kỳ thi tú tài và thi Đại học. Chắc vì lẽ đó, Ba có ưu tiên thời gian học cho Chị Hoa, và đương nhiên Tôi phải phụ Ba, như 01 lao động chính trong nhà. Khi ấy, Chính quyền có quy định mỗi gia đình phải tham gia đóng góp mỗi năm 12 ngày lao động công ích, cụ thể là đi lao động thủy lợi (đắp đất giữ đê cho các hồ thủy lợi phục vụ tưới tiêu nội đồng, hoặc ngăn đập thủy lợi). Đó là vào năm 1978-1979 Ba được 49 tuổi, phải trực tiếp theo những chuyến biển dài ngày để đánh bắt cá chuồn, một trong những loài cá có cánh, biết bay là là trên mặt nước, và phải đi khơi mới đánh bắt được. Khi đó gia cảnh nhà mình rất thiếu thốn, không đủ tiền góp vốn để chia phần ghe với chủ, mà chỉ dùng sức lao động và một phần lưới để tham gia đi biển, và được chia lợi nhuận sau khi trừ phí tổn mỗi chuyến đi biển. Cả nhà chỉ có 01 chiếc xe đạp, làm phương tiện đi lại cho cả gia đình. Lúc thì Chị Hoa tranh thủ đi học, lúc thì chở Má đi mua và bán khoai. Đồng thời, Tôi  phải canh ngày để đón Ba đi biển về, thường mỗi chuyến biển kéo dài từ 5 đến 7 ngày. Thời ấy không có các phương tiện đánh bắt xa bờ,chỉ là phỏng đoán ngày ghe về, những người thân thường ra bãi biển (Xóm cồn) đứng ngóng trông chờ ghe về. Tôi còn nhớ có hôm đứng chờ cả buổi không thấy ghe vô, phải lủi thủi đạp xe về lại, biết rằng hôm đó không có cá. May mắn lắm, cũng có hôm, ghe mới đi được 03 ngày Ba đã về và đương nhiên tôi không canh được ngày để ra đón, Ba đi bộ từ Xóm Cồn về nhà, tay xách một xâu cá tươi, thành quả  của chuyến biển. Cũng từ khi đó tôi hiểu được lằn sơn trên thân ghe, được ngầm hiểu cho tải trọng chịu được của ghe. Từ trong bờ nhìn ra khơi, nếu thấy ghe về lấp ló mớn nước có nghĩa ghe đầy cá, còn nếu thấy nguyên lằn sơn hoặc đi dài ngày chứng tỏ một chuyến đi biển kém hiệu quả. Sau mỗi chuyến đi biển, cần phải tu bổ phần lưới, đảm bảo cho chuyến biển tiếp theo. Thay vì thuê người vá lưới, Ba lại cho tôi cơ hội làm lao động chính của gia đình bằng cách lên ghe vá những mảnh lưới bị hỏng trong chuyến đi vừa qua, vừa bảo quản tài sản của gia đình, vừa gắn bó với nghề nghiệp của Ba. Đương nhiên Tôi biết vá lưới là từ Ba chỉ dẫn, kể cả một số kiến thức của nghiệp ngư dân. Thời gian này Ba có 01 vật kỷ niệm, đó là chiếc la bàn của Hải quân Cộng Hòa, mà sau này Ba đã tặng cho Ông Võ (Đại úy Bộ binh) - Con Rễ của Bác Thất Toàn cộng một số kinh nghiệm về cách nhìn chòm sao bắc đẩu khi lênh đênh trên biển, Việc này giúp Ông Võ thành công trong chuyến vượt biển vào năm 1980.

2)  Khi tôi học lớp 11, 12:

Anh Bình đang học Trường ĐHSP Kỹ thuật Thủ Đức, Chị Hoa học ĐHBK Đà Nẵng. Tôi nghiễm nhiên trở thành lao động chính thức. Khi ấy Ba đã từ giã nghiệp biển giã vì lao động quá nặng, để đến nghề đạp xe ba gác (không hề nhẹ hơn chút nào so với việc đi biển, nhưng có lẽ rủi ro trên bờ phần nào đỡ nguy hiểm hơn rủi ro dưới nước). Hơn 50 tuổi lại kéo xe ba gác hằng ngày, nuôi 05 con ăn học, thật không đơn giản chút nào. Ngoài một số mối hàng quen như dọn hàng ra chợ theo mối. Ba chở nhiều loại hàng hóa khác nhau. Năm học 12 nhiều lần Tôi phải phụ Ba đẩy xà bần, két nước ngọt. Ba nhận chở nước ngọt cho các đại lý. Thật kinh hoàng khi nhớ lại: có người nhắn về Ba mày bị tai nạn trên dốc trường ĐHTS, Tôi đạp chiếc xe mi ni cũ mèm, qua đồi la san, tìm được vị trí Ba, thì ôi thôi, chiếc xe ba gác - kế sinh nhai của cả nhà bị gãy làm đôi giữa một đống chai thủy tinh vỡ, Do cố chất thêm một vài két nước ngọt, xe lên dốc không chịu nổi gãy làm đôi, thử hỏi khi ấy sức nặng chiếc xe làm oằn lưng Ba thêm chừng nào. Với một ít đồ nghề sửa xe có sẵn, hai cha con lượm lặt những chai nước ngọt còn sót lại, có thể giao được cho khách, và hì hục tháo ròi chiếc xe ba gác, dùng chiếc xe mi ni chịu lực để đẩy được chiếc xe ba gác về lại nhà khi trời đã tối đen như mực, Ở nhà, Má, Bé, Hoàng chỉ biết mỏi mắt đứng trông ra cửa. Nhờ bình tĩnh kiên trì, khéo léo, Ba đã tiết giảm nhiều chi phi trong cuộc sống, và ứng biến linh hoạt, tiếp tục cuộc hành trình mưu sinh lắm gian nan.

            3) Chứng kiến việc bán nhà:

Cũng vào năm đó, Ba Má quyết định bán (lần thứ 3) một phần diện tích ngôi nhà  06 NTN. Đây là khối nhà ngang phía sau, người mua trổ cửa và đi theo hướng Bạch Đằng. Khi người mua cải tạo lại ngôi nhà cho phù hợp mục đích sử dụng, những tiếng đục gõ vào tường, vách nhà, như từng nhát dao đâm vào tim gan Ba Má tôi, mà Tôi đã cảm nhận được qua từng tiếng thở dài, và nuốt nghẹn vào trong lòng.

Nhưng có  lẽ đắng lòng nhất là lần phải đọc và ký vào Giấy bán nhà năm 1988. Một lần nữa, Tôi vẫn là đứa con lớn trong nhà. Khi ấy Anh Bình đi làm ăn xa, không tham gia gì được. Chị Hoa đã về nhà chồng được 01 năm. Tôi vừa tốt nghiệp ĐH, có lẽ gánh năng tài chính để nuôi các con không còn nhiều, nhưng thay vào đó viễn cảnh tuổi già, không còn sức lao động, căn bệnh vôi hóa đốt sống lưng dày vò Má, không có thuốc nào chữa trị dứt được (chỉ là những loại thuốc giảm đau tân dược, thuốc nam…). Vì thế Ba Má không cho các con tham gia ý kiến (chứ không như gia đình tôi bây giờ - rất dân chủ với các con, có nhiều việc cùng cho cháu góp ý). Một vài năm sau đó, Anh Tụ có nói với Tôi nếu biết thời điểm Ba Má bán nhà, Anh đã tìm cách can ngăn. Càng về sau, Tôi càng thấu hiểu lời nói của anh Tụ - “một nhà kinh doanh đại tài”, vì sau đó là cơn sốt bất động sản tăng theo cấp số nhân. Không còn cơ hội để lấy lại những gì đã bán. Lúc bấy giờ Tôi đã có một số kiến thức kinh tế, pháp lý và xã hội nhờ 04 năm ĐH, nhưng không có nhiều báo chí, điện thoại, internet để tham khảo các nơi, chỉ làm theo tư duy và quán tính. Khi giúp Ba Má đọc lại lần cuối bản hợp đồng bán nhà, Ba Má chần chờ mãi, và run tay trước khi ký bán tài sản. Hình ảnh này còn theo tôi mãi nhiều năm sau này. Khi Tôi đứng tên chủ sở hữu 01 tài sản, Tôi càng cảm nhận sâu sắc và thấu hiểu nét ký không dứt khoát của ngày hôm đó.

Thắp nén hương lòng, kính mong Ba Má yên lòng nơi chin suối.

(*) - Tiêu đề do người poste đặt lại.